Nghị định 254/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 99/2021/NĐ-CP về dự án sử dụng vốn đầu tư công.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định 254/2025/NĐ-CP gồm 6 chương, 56 điều, quy định cụ thể phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, bao quát nhiều loại hình dự án có sử dụng vốn công. Cụ thể:

Đối với vốn ngân sách nhà nước: Nghị định áp dụng cho cả vốn ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Đặc biệt, các nhiệm vụ, dự án do trung ương quản lý nhưng được phân bổ vốn ngân sách địa phương cũng được điều chỉnh.

Đối với vốn ngoài ngân sách: Nghị định điều chỉnh các dự án sử dụng nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là điểm mới, nhằm quản lý chặt chẽ nguồn lực công ngoài ngân sách nhưng vẫn có tính chất đầu tư công.

Đối với các khoản đóng góp của cộng đồng: Các dự án nhận hiện vật, công trình hoàn thành hoặc ngày công từ nhân dân tham gia đều được quy định về hạch toán, thanh toán và quyết toán. Điều này giúp minh bạch hóa việc huy động sức dân, đồng thời bảo đảm công khai, công bằng.

Đối với vốn ODA và vốn vay ưu đãi: Nghị định quy định chi tiết thủ tục thanh toán, rút vốn, quyết toán để đảm bảo vừa tuân thủ pháp luật Việt Nam, vừa phù hợp với điều khoản của các hiệp định vay.

Như vậy, phạm vi điều chỉnh của Nghị định rộng hơn nhiều so với các quy định trước đây, khắc phục tình trạng phân tán, thiếu đồng bộ trong quản lý vốn đầu tư công.

Nguyên tắc quản lý vốn đầu tư công

Nghị định nhấn mạnh các nguyên tắc quản lý vốn, với nhiều quy định siết chặt hơn nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí. Một số nguyên tắc cơ bản bao gồm:

Đúng mục đích, đúng đối tượng: Các khoản chi phải phù hợp với quyết định đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Không vượt vốn được phê duyệt: Tổng vốn giải ngân không được vượt mức đầu tư đã được phê duyệt hoặc điều chỉnh.

Không vượt kế hoạch vốn hằng năm: Trong từng năm ngân sách, vốn giải ngân cho dự án không được vượt quá kế hoạch vốn đã bố trí.

Quy định chặt chẽ về tạm ứng và thanh toán: Cơ chế tạm ứng, thanh toán khối lượng hoàn thành, phần trăm giá trị hợp đồng… được thiết kế rõ ràng, hạn chế sai phạm.

Các nguyên tắc này nhằm đảm bảo kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Trách nhiệm của các cơ quan liên quan

Một điểm mới quan trọng của Nghị định là quy định rõ ràng trách nhiệm của các cơ quan tham gia quản lý, thanh toán và quyết toán vốn đầu tư công:

Kho bạc Nhà nước: Thực hiện kiểm soát, giải ngân vốn từ ngân sách nhà nước. Đây là đầu mối quan trọng nhằm bảo đảm việc giải ngân đúng quy định.

Đơn vị sự nghiệp công lập: Có trách nhiệm tự kiểm soát, giải ngân nguồn thu hợp pháp dùng để đầu tư. Việc trao quyền này vừa tăng tính chủ động, vừa đi kèm yêu cầu minh bạch và chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Các dự án liên quan đến bí mật nhà nước: Bộ Quốc phòng và Bộ Công an có thể ủy quyền cho cơ quan kiểm soát khác, song vẫn phải báo cáo Bộ Tài chính để giám sát.

Cơ chế phân công này vừa rõ trách nhiệm, vừa tránh tình trạng buông lỏng quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Hiệu lực thi hành và bãi bỏ văn bản cũ

Nghị định 254/2025/NĐ-CP có hiệu lực ngay từ ngày ký ban hành (26/9/2025). Đồng thời, Nghị định bãi bỏ: Nghị định số 99/2021/NĐ-CP về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công (trừ một số trường hợp vẫn áp dụng theo quy định tại Điều 54 Nghị định 254). Điều 6 Nghị định số 125/2025/NĐ-CP. Việc bãi bỏ các quy định không còn phù hợp giúp hệ thống pháp luật đồng bộ, tránh chồng chéo, tạo sự minh bạch, dễ thực hiện cho các cơ quan, đơn vị, địa phương./.